4/B ( Bağ-Kur ) Kapsamındaki Hizmetleriyle 4/A ( SSK ) Kapsamında Aylık Bağlanmasına Hak Kazanan Sigortalıların Dikkat Etmesi Gereken Hususlar Nelerdir?

5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 1 Ekim 2008 tarihinde yürürlüğe girmesinden önce sigortalının çalışmasını, zaman içerisinde değişik sosyal güvenlik kurumlarına bağlı olarak gerçekleştirmesi, farklı kanun ve kurumlar kapsamında geçen sigortalılık sürelerinin nasıl değerlendirileceği sorununu gündeme getirmiş, farklı kanunlar kapsamında geçen süreler nedeniyle sigortalıların mağduriyetinin önlenmesi için bu sürelerin birleştirilmesi ve haklarının güvence altına alınması bir zorunluluk halini almıştır. Bu konudaki ilk çalışma 228 sayılı Kanunla başlatılmış, 228 sayılı Kanun aylığı bağlayacağı kurumu, “sigortalının son çalışmasının geçtiği kurum” olarak belirlediği için sigortalılar, son hizmetlerini en yüksek aylığı bağlayacak kurumda geçirmek için iş değiştirmekteydi. Bu çözümün adil olmaktan uzak olduğu, sigortalılar arasında haksız yarışmalara yol açtığı saptandığı için 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkındaki Kanunla aylığı bağlayacak kurumun tespitinde “son çalışmanın geçtiği kurum” ölçütü yerine “son yedi yıllık fiili hizmet süresi içinde fiili hizmet süresi fazla olan kurum” esasına geçilmiştir.

Aylık bağlanmasında belirleyici olan, son yedi yıllık fiili hizmet süresi içinde fiili hizmet süresi fazla olan kurum dikkate alınarak 4/b ( Bağ-Kur ) kapsamındaki hizmetleriyle 4/a ( SSK ) kapsamında aylığa hak kazanacak sigortalıların tahsis başvurusunda dikkat etmesi gereken hususlar vardır.

Bu hususlar; 

Sigortalının birden çok kanun kapsamında geçen sigortalı hizmetlerinin bulunması halinde 2829 sayılı Kanun'un 8. maddesi gereği son yedi yıllık fiili hizmet süresi içinde fiili hizmet süresi fazla olan kurum tespit edilerek sigortalıya hizmetinin en fazla olduğu kurum ( statü ) kapsamında aylık bağlanır. 5510 sayılı Kanun'un 28. maddesinde, 4. maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen sigortalılara yaşlılık aylığı bağlanabilmesi için ayrıca, yazılı talepte bulunduğu tarih itibarıyla genel sağlık sigortası primi dahil kendi sigortalılığı nedeniyle prim ve prime ilişkin her türlü borcunun bulunmamasının zorunlu olduğu bu maddenin uygulamasına ilişkin usul ve esasların, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceği hüküm altına alınmıştır. 5510 sayılı Kanun'un uygulanmasına yönelik olarak hazırlanan Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nin ( SSİY ) “Yaşlılık Aylığının Başlangıcı, Kesilmesi ve Yeniden Bağlanması” başlıklı 61. maddesinde, “Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında geçen hizmetlerle birlikte Kanun'un 4. Maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri kapsamında aylık bağlanacağı durumlarda, Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında geçen hizmetler, prim ve prime ilişkin her türlü borçların ödendiği tarih itibarıyla geçerli sayılarak aylığın bu tarihi takip eden ay başından itibaren başlayacağı” hüküm altına alınarak 5510 sayılı Kanun'da olmayan bir hüküm SSİY'de düzenlenmiştir.

Tahsis talep tarihinde ( Tahsis başvurusunda bulunulan ay içinde 4/b  kapsamındaki prim borcunun ödenmesi aylık başlangıç tarihini etkilemez) 4/b kapsamındaki sigortalık nedeniyle prim borcunun bulunması halinde yaşlılık aylığının başlayacağı tarihin ne olacağına ilişkin düzenleme aynı zamanda “5510 Sayılı Kanun'un 4. Maddesinin Birinci Fıkrasının (a) ve (b) Bendi Kapsamında Sigortalı Olanlar İle Hak Sahiplerinin Tahsis İşlemlerine İlişkin Tebliğ”in (28.09.2008 tarih ve 27011 sayılı Resmi Gazete ) 9. maddesinde de belirlenmiştir. Tebliğ'in 9. maddesi hükmüne göre;  Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde belirtilen sigortalıların yaşlılık aylığı, yazılı istek tarihini takip eden aybaşından itibaren başlamakta, Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasının; (b) bendi kapsamında geçen hizmetlerle birlikte (a) veya (c) bentleri kapsamında yaşlılık aylığı bağlanacağı durumlarda, (b) bendi kapsamında geçen hizmetler prim ve prime ilişkin her türlü borçların ödendiği tarih itibariyle geçerli sayılmakta ve aylık, bu tarihi takip eden aybaşından itibaren başlamaktadır. Yine Kurumun yayınladığı 11.09.2009 tarihli ve 2009-114 sayılı Genelge'de, sigortalılardan 4/b kapsamında hizmeti bulunmakla birlikte 2829 sayılı Kanun'a göre aylığın bağlanacağı sigortalılık halinin 4/a olması durumunda, tahsis talep tarihine göre aylık bağlanabilmesi için 4/b kapsamında prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş olması gerektiği belirlenmiştir.

5510 sayılı Kanun'un 28. maddesinden de anlaşılacağı üzere, 4/b kapsamındaki hizmetleriyle 4/a kapsamında aylığa hak kazanan sigortalıların aylıklarının 4/b kapsamındaki sigortalığa ilişkin prim borcunun ödendiği ayı takip eden aybaşından itibaren başlayacağına ilişkin bir düzenleme bulunmamaktadır. Kanun'daki düzenleme, “4. maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen sigortalılara yaşlılık aylığı bağlanabilmesi için ayrıca, yazılı talepte bulunduğu tarih itibarıyla genel sağlık sigortası primi dahil kendi sigortalılığı nedeniyle prim ve prime ilişkin her türlü borcunun olmaması” olduğu için Kanun hükmü sadece 4/b kapsamından aylık bağlanacak sigortalıları bağlamaktadır.

4/b kapsamındaki hizmetleriyle 4/a kapsamında aylığa hak kazanacak sigortalıların aylık başlangıç tarihi 4/b kapsamında geçen sürelere ait prim ve prime ilişkin borç var ise bu borcun ödendiği ayı takip eden ay başı olacağı için, 4/a kapsamında aylığa hak kazanan sigortalının 4/b kapsamında geçen sürelere ait prim ve prime ilişkin borcunun olup olmadığını kontrol etmesi, borcu var ise tahsis talep tarihinden önce veya tahsis talebinin yapıldığı ay içinde bu borcunu ödemesi gerekmektedir. Burada dikkat edilmesi gereken en önemli husus, sigortalı adına çıkması muhtemel olan basamak intibakına dayalı borcun olmasıdır. Bu nedenle 4/b kapsamındaki hizmetleriyle 4/a kapsamında aylığa hak kazanan sigortalının öncelikle basamak intibakının Kurum tarafından yapılıp yapılmadığını kontrol etmesi gerekir. 4/b kapsamındaki sigortalıların her daim korkulu rüyası olan basamak intibakına dayalı borç tahakkuku 1 Ekim 2008 öncesi için geçerlidir. 

SGK Sigortalı Tescil ve Hizmet Daire Başkanlığı'nın 12.11.2008 tarihli ve 99573 sayılı Yazılarına göre; 5510 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 1 Ekim 2008 tarihine kadar Kuruma kayıt ve tescili yapılanlardan, 30.09.2008 tarihine kadar müracaat ederek diğer sosyal güvenlik kuruluşlarında çalışmalarının bulunduğuna dair bilgi ve belge ibraz etmeyenlerin basamakları, dosyalarındaki mevcut bilgi ve belgelere göre tespit edilecek, 30.09.2008 tarihinden sonra intikal edecek bilgi ve belgelere göre basamak intibakı yapılmayacaktır. Genel yazı doğrultusunda, 1 Ekim 2008 tarihi öncesinde basamak intibakına esas olacak SSK ya da Emekli Sandığı hizmetlerini bildirmeyen sigortalılar için basamak intibakı yapılması, diğer bir ifade ile sigortalı

adına prim borcu tahakkuk ettirilmesi söz konusu olamayacaktır. Ancak sigortalının 4/b sigortalılık dosyasında basamak intibakına esas olacak SSK ya da Emekli Sandığı hizmetleri varsa basamak intibakı yapılacak bu nedenle de sigortalı adına prim borcu tahakkuk edecektir. Böylesi sürpriz bir borç ile karşı karşıya kalıp aylık başlangıç tarihinin borcun ödendiği ayı takip eden aya çekilmesi sonucu birkaç aylıktan mahrum olmamak, belki de son yedi yıl hesabı nedeniyle 4/a kapsamında emeklilik hakkını kaybetmemek için öncelikle basamak intibakına dayalı borcun tahakkuk edip etmeyeceğinin, borç tahakkuk edecekse bunun tahsis talebinden önce ödenmesinin sigortalının yararına olacaktır.

Kamu kurumlarından ihale yoluyla iş alan işverenlerin Sosyal Güvenlik Kurumu'na belirli bir limitin altında borçları varsa (asgari ücrete endekslenmiş) kendilerine ilişiksizlik yazısı verilmektedir. İşverenlere tanınan bu borç opsiyonunun, emeğinden başka hiçbir güvencesi olmayan sigortalılara da tanınması sosyal devlet olmanın bir gereğidir. Sigortalılara tanınmayan ve esasında prim borcu değil de basamak intibakına dayanan eksik ödemeye dayalı borç nedeniyle sigortalıların aylık başlangıç tarihinin ötelenmiş olması isabetli olmadığı gibi 5510 sayılı Kanun'a da aykırıdır. Bu bağlamda; 4/b kapsamındaki hizmetleriyle 4/a kapsamında aylığa hak kazanacak sigortalıların 4/b kapsamında geçen sürelere ait prim ve prime ilişkin borcu, basamak intibakından kaynaklanıyor ise bunun Kurum'un kendisine yüklenen sorumluluğu tam ve zamanında yapmamasından kaynaklandığı dikkate alınarak aylık başlangıç tarihinin (basamak intibakından kaynaklanan borcun ödenmesi koşuluyla), intibaktan kaynaklanan borcun ödendiği ayı takip eden ay başı değil de tahsis başvurusunu takip ayın başı olarak belirlenmesi isabeti olacaktır.  

Sonuç olarak SGK uygulamasına göre 4/b kapsamındaki hizmetleriyle 4/a kapsamında aylığa hak kazanacak sigortalıların aylık başlangıç tarihi, 4/b kapsamındaki sigortalılığına ilişkin borcu yok ise tahsis talep tarihini takip eden ay başı, 4/b kapsamında geçen sürelere ait prim ve prime ilişkin borcu var ise bu borcun ödendiği ayı takip eden ay başı olarak belirlenmiştir. Bu uygulama 5510 sayılı Kanun'a dayandırıldığı için, uygulama da tahsis talep tarihi 1 Ekim 2008 tarihinden sonra olan sigortalılar için geçerlidir. 

Aylık başlangıç tarihinin 4/b kapsamında geçen sürelere ait prim ve prime ilişkin borcun ödendiği tarih olması ve basamak intibakına dayanan prim borçlarının geç ödenmesinde (tahsis talebinden sonra) sigortalının kusurunun bulunmaması dikkate alındığında, sigortalı aleyhine bir uygulamanın bulunduğu tartışma götürmez bir gerçektir. Bu nedenle aylık başlangıç tarihinin ya basamak intibakına dayalı borç hariç olmak üzere borcun ödendiği tarihi takip eden aybaşı olması ya da işverenlere tanınan ihaleye konu ilişiksizlik yazılarında belirlendiği gibi belirli bir limitin altında kalan (örneğin 1 asgari ücret, sigortalının 1 aylık tutarı vb.) prim borçlarında, aylık başlangıç tarihinin tahsis talebini takip eden ay başından itibaren başlatılması hem hakkaniyete daha uygun olacak hem de bu yolla sosyal devlet ilkesi de göz ardı edilmemiş olacaktır. SGK hakkında tüm sorularınızı zekigumus@msn.com adresine gönderebilirsiniz.

                            Zeki GÜMÜŞ

         Sosyal Güvenlik Müşaviri